Мӯъмин Қаноат: "Агар ваҳдат нашавад, давлату миллат аз даст меравад"
Акс аз бойгонӣ
Шоири маъруфи тоҷик мегӯяд, бо гузашти 16 сол аз замони хатми ҷанги шаҳрвандӣ, расидан ба ваҳдат як ормон ва масъалае доғ барои Тоҷикистон боқӣ мондааст.
Соли 1997, ба дунболи имзои созишномаи сулҳ ва ризоияти миллӣ, дар ҳавои ҳамин сулҳ дар Тоҷикистон як ҷунбиши сиёсие бо номи Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон таъсис ёфт. Раҳбарии Ҳаракатро раисиҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон ба дӯш гирифт ва муовини ӯ ва ҳамин тавр, раиси кумитаи иҷроияи ин ҷунбиш шоири маъруф Мӯъмин Қаноат шуд, ки ин масъулиятро то соли 2001 ба ӯҳда дошт.
Ҳадаф аз таъсиси Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон дар зери як чатр ба ҳам овардани тамоми гурӯҳҳои сиёсии кишвар гуфта мешуд. Аммо ин Ҳаракат натавонист ин миссияи худро то охир иҷро кунад ва батадриҷ аз майдон рафт. Ҳоло дигар тақрибан дар ёди касе ҳам намондааст, ки замоне дар Тоҷикистон Ҳаракате бо чунин номи баланд амал мекард.
Мӯъмин Қаноат: Сабаби ин парешонӣ дар шуури мардум, шуури омиёнаи мардум аст. Чун шуури касбӣ нест. Шуур бояд мантиқӣ, олимона, бунёдӣ ва илмиву таҳлилӣ бояд бошад. Вале мутаассифона, шуури омиёна бисёр аст ва ин шуур кӯчаву хиёбонӣ ва майдонӣ аст. Аммо шууури дараҷаи асосӣ, яъне тафаккур ва андеша нест. Мутаасифона, ҳар кас мегӯяд, ки ман манам. Ҳарчанд тарафҳо мехоҳанд ба ҳам биоянд, аммо гузашт намекунанд. Вақте гузашт накунанд, ваҳдат намешавад. Ҳол он, ки сиёсати абарқудратҳои имрӯзаи ҷаҳонӣ низ дар гузашт кардан аст. Бурди Иттиҳоди Аврупо низ ҳамин аст, ки таҳаммулпазирӣ вуҷуд дорад.
Озодӣ: Шояд як сабаби муваффақияти панҷ соли аввали фаъолити Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон он буд, ки ҳарфи шумо аз сӯи раиси ҷумҳур ба унвони раҳбари ин ҳаракат шунида мешуд?
Мӯъмин Қаноат: Бале, ин сабаби асосӣ буд. Вале ҳамзамон чанд нафар зиёиёну донишмандони дигаре низ буданд, ки дар саргаҳи ин ҳаракат қарор доштанд ва азму талошашон барои ваҳдату якдигарфаҳмӣ буд. Аз тарафи ҳукумат ҳам одамони донишманду зиёиву фарҳангӣ буданд ва аз ин тараф, яъне мухолифон низ, ки инҳо ба ҳам меомаданд ва пас аз машварату маслиҳатҳои ошкоро нуқтаи охир ба раисиҷумҳур мерасид ва вай имзо мекарду барои иҷрои барнома иҷозат медод. Аммо мутаассифона, баъд аз рафтани ман ҳамин пайванд канда шуд.
Озодӣ: Чаро ин пайванд канда шуд? Пас аз шумо киҳо ба ин ҳаракат омаданд?
Мӯъмин Қаноат: Пас аз ман Қурбони Восеъ ва дигарон ба ин ҳаракат омаданд, ки гурӯҳҳое буданд, ки гурӯҳҳои ҳукуматӣ маҳсуб мешаванд. Аммо дигар аз мухолифон дар ин ҳаракат набуданд.
Озодӣ: Дар даврони шумо аз ҳукумат, ки маълум, аммо аз мухолифон киҳо буданд?
Мӯъмин Қаноат: Бубинед, ҳама ҳизбҳо буданд, аз Ҳизби наҳзати исломӣ ҳам буд. Созмонҳои ҷамъиятӣ низ узвият доштанд, донишмандон буданд, Гулназар сармуҳарири рӯзномаи “Ваҳдат” буд. Ҳамаи нерӯҳои солимро ман дар якҷо сарҷамъ кардам ва шабу рӯз кор мекардем, то ин ваҳдат густариш ёбад. Аммо чун Ҳизби наҳзат, ки расман фаъолият кард ва ҷудо шуд, дигар мустақилона фаъолият мекард.
Озодӣ: Ҳамакнун аз имзои созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ 16 сол сипарӣ шуд. Бо он ки мегӯед, ваҳдат парешон шудааст, аммо дубора устувор шуда метавонад?
Мӯъмин Қаноат: Мутаассифона, ман таҳлилии ҷиддии илмии ниҳоӣ дар ин бора надорам. Ин масъалаи бисёр ҷиддӣ аст ва ҳамту гуфта намешавад. Аммо агар имрӯз ҳам иқдом кунанду андеша кунанд, ҳамоиш беҳтар аст, аз он ки ба ҷанги охирин даст бизананд. Ҳамин тавр биравад, ваҳдат нест мешавад, давлат аз даст мераваду миллат ҳам.